Zalige zaterdag

Voornamelijk op de 13, maar ook rond die tijd, worden Lussekatter gegeten. Dit zijn broodjes die speciaal worden gebakken voor het st. Lucia feest.

Om nou te zeggen dat ze zalig zijn, vind ik wel heel erg overdreven. Ik plaats ze dan ook vooral omdat het typisch Zweeds is en past bij deze periode.

Het bijzondere aan deze broodjes is dat er gebruik gemaakt wordt van saffraan. Een ingredient waar de Zweden waarde aan hechten, omdat het peperduur is, terwijl ik me niet kan herinneren dat ik ooit een Hollands recept heb gevonden met dit ingredient. Qua smaak vind ik het dan ook niet echt geweldig. En waarschijnlijk de Nederlanders (in de vOC-tijd) ook niet: Die waren misschien meer met peper bezig. 😉

Lussekatter

  • 200 gr boter
  • 5 dl melk
  • 50 gr gist (of 20 gr. instant)
  • 1 gr saffraan
  • 0,5 tl zout
  • 1,5 dl suiker
  • 1 stuks ei
  • 17 dl bloem (witte) = ca. 1 kg
  • 1 handje rozijnen (garnering)
  • 1 stuks losgeklopt ei (garnering)

Dit recept is voor ongeveer 40 stuks.

Smelt de boter. Voeg melk toe en verwarm tot handwarm (37°C). Los de verse gist op in wat van de melk. Indien je geen verse gist maar instant gist gebruikt, laat het oplossen in de melk achterwege en meng de instant gist in plaats daarvan met de bloem. Plet de saffraan in een vijzel, of los op in de melk. Vermeng melk, gist, saffraan, zout, suiker en geklopt ei met het meeste van de bloem. Bewerk het deeg tot het van de kom loslaat, voeg meer bloem toe indien nodig. Strooi wat bloem over het deeg en bedek het met een schone doek. Laat het rijzen tot twee keer de grootte (ongeveer 45 minuten). Kneed het deeg licht door op een met bloem bestoven werkvlak. Het moet een licht, plooibaar en vrij los deeg zijn. Verdeel het in twee. Maak van elk deel 20 vingerdikke rolletjes van zo’n 20 cm lang, en vorm hiervan S-vormige broodjes. Leg ze op bakpapier op de bakplaat en laat ze 30 minuten rijzen. Verwarm de oven voor op 200°C. Bestrijk de broodjes met geklopt ei en garneer met een rozijn in de opgerolde randen. Bak de broodjes gedurende 6-10 minuten midden in de oven.

De meest gebruikte vorm is de s, maar er zijn ook vele andere vormen om de broodjes in te bakken (zie plaatje).

Enjoy!

Lucia

Vandaag is voor de Zweden een bijzondere dag. Het is vandaag st.Lucia.

Vanmorgen ben ik met SFI (Zweedse les) naar het Äbc in Hagfors gegaan en heb ik daar kunnen meemaken hoe men Lucia viert op een school. Het kwam er op neer dat een groep leerlingen (voornamelijk meisjes) in witte gewaden al zingend door de gang liepen. Allen hadden een brandende kaars in hun hand behalve ‘Lucia’ wie een krans met brandende kaarsen op haar hoofd had.

Meer uitleg heb ik vorig jaar al een keer gegeven dus laat ik het vandaag bij een uitzending van de viering in Uppsala. Ik hoop dat het vanuit Nederland bekeken kan worden. En voor de Abba-fans: De begeleider van de (beroemde Zweedse) zangeres aan de piano is Benny.

Hieronder een youtube filmpje van het lied wat ik tot nu toe het mooist vind.

‘s Avonds ben ik nog naar een viering geweest in de kerk van Hagfors. Wat mij opviel is dat het vergelijkbaar is met een optreden van een koor en dat de viering niet te vergelijken is met een Christelijk feest in Nederland. De mensen gingen rustig een plekje zoeken in de kerk, na een poosje begon het doordat de meisjes aan kwamen lopen (er werd geen voorwoord of aankondiging uitgesproken) en de viering eindigde doordat de meisjes de kerk uit liepen en hun kaarsen doofden. Er werd alleen gezongen (allerlei liedjes zonder bijbelse teksten, ook over kerstkabouters bijvoorbeeld) en niet gepraat of gepredikt. Zo merk ik dat mensen in Zweden heel anders met geloof (en de kerk) omgaan dan in Nederland. Zo lijkt de kerk hier ook veel gebruikt te worden als feestzaal (zoals de grote kerk in DenHaag ook gebruikt wordt) of verzamel ruimte en zijn er nog veel mensen die geloven in verschijnselen die geloofd werden voordat het Christendom naar Zweden kwam.

Het Lucia feest bestond dan ook eigenlijk al voordat het Christendom naar Zweden kwam. Alleen draaide het feest toen waarschijnlijk om de Scandinavische Godin ‘Freya’. Maar het belangrijkste onderwerp van het feest is dat (in de oude jaartelling, waardoor het niet klopt met deze jaartelling) werd gevierd dat de donkerste dag voorbij was en dat het weer lichter zou gaan worden: midwinterdag, winter zonnewende. Dat is voor de Zweden van grote waarde!

Lucia

Op 13 december viert men in Zweden Lucia. Omdat ik nog niet zoveel wist over deze traditie heb ik wat informatie opgezocht op Internet.

Er zijn een aantal verhalen over Lucia bekend. Lucia is van oorsprong een heilige uit het Italiaanse Syracuse. Lucia komt van het Latijnse woord “lux” dat licht betekent.

Ten tijde van de Gregoriaanse kalender werd Lucia “gevierd” tijdens de langste nacht, nl. 20 en 21 december. Door de invoering van de Juliaanse kalender verschoof Lucia min of meer toevallig naar 13 december. Deze langste nacht heette “duivels” te zijn, en men dacht dat Lucifer er huis hield. Huizen en deuren werden hermetisch gesloten en men wachtte met angst en beven op het eerste licht van de ochtend. Als vrouwelijke tegenhanger van Lucifer verschijnt dan de Luciafiguur, een lichtwezen. Lucia is dan ook het feest van het licht, men viert dat het licht weer terug zal keren.

Een legende over Lucia vertelt dat zij in 304 in Syracuse op Sicilië de marteldood sterft, als een van de laatste offers van de Romeinse christenvervolging.

Een ander verhaal verteld dat Lucia van haar bruidsschat eten koopt voor de armen, in plaats van aan haar man te geven. Hij laat haar in de gevangenis zetten. Als straf voor hem steekt zij zich de ogen uit en laat ze hem brengen. Zij wordt ter dood gebracht en later heilig verklaard. In Zweden gaat het verhaal dat zij rond 1200 verscheen aan de oevers van het Vänermeer, waar toen een vreselijke hongersnood heerste. Ze verscheen met een schip met voedsel, dat ze uitdeelde aan de mensen. Sinds de 17e eeuw wordt Lucia gevierd. Eerst als antwoord op de duivelse Lucifer en later, aan het begin van de 20e eeuw, begon de huidige Lucia-viering vorm te krijgen. In 1927 werd de eerste officiële Lucia gekozen door de krant van Stockholm.

Tegenwoordig is er ieder jaar in Zweden een landelijke Lucia-verkiezing en heeft elke school, bedrijf of vereniging zijn eigen Lucia. Thuis is een van de dochters Lucia, gekleed in een witte jurk met rood lint en een kaarsenkroon op het hoofd, en zij komt ’s ochtends met een dienblad met koffie en “lussekatter” (saffraansbroodjes).

Een Lussekatt

In de ochtend van 13 december komt de verkozen Lucia het licht brengen. Zij draagt dan een lange witte jurk, heeft lang blond haar en heeft een kroon met kaarsjes op haar hoofd. Ze wordt gevolgd door een optocht van andere meisjes, eveneens in witte jurken, maar dan met een kaars in de hand. En ook stjärngossar (jongens met een hoge witte punthoed met gouden sterren erop en met een ster in de hand) begeleiden Lucia. De laatste jaren duiken ook peperkoekmannetjes en kabouters op, vooral in kinderoptochten. Er worden Lucia- en kerstliedjes gezongen. Lucia brengt behalve licht in de donkere tijd ook koffie, “pepparkakor ” (dunne speculaasjes) en “lussekatter” (gekringelde saffraanbroodjes)

 

(mijn dank aan de vele bloggers die mij meer konden leren over het Lucia feest)